श्रीकान्त कुमार गुप्ता
मधेस प्रदेश पछिल्लो समय सवारी दुर्घटनाको उच्च जोखिममा परेको क्षेत्रका रूपमा देखिँदै गएको छ। दैनिकजसो हुने दुर्घटनाका घटनाले मानव जीवन मात्र होइन, परिवार, समाज र समग्र अर्थतन्त्रमा समेत गम्भीर असर पुर्याइरहेको छ। सडक विस्तार र यातायातको पहुँच बढ्दै जाँदा दुर्घटनाको दर घट्नुपर्ने अपेक्षा भए पनि वास्तविकता उल्टो देखिएको छ। यसले सम्बन्धित निकाय, चालक, यात्रु र नागरिक सबैको जिम्मेवारीबारे पुनः सोच्न बाध्य बनाएको छ।
मधेसमा दुर्घटनाका प्रमुख कारणमध्ये तीव्र गतिमा सवारी चलाउनु, ट्राफिक नियमको अवहेलना, चालकको लापरबाही र अपर्याप्त सडक पूर्वाधार प्रमुख छन्। धेरै स्थानमा सडकको अवस्था कमजोर छ, खाल्डाखुल्डी, अव्यवस्थित चोक तथा संकेतचिन्हको अभावले दुर्घटनाको जोखिम बढाएको छ। त्यसमाथि, सवारी साधनको अत्यधिक चाप र अव्यवस्थित पार्किङले समस्या झनै जटिल बनाएको छ।
अर्कोतर्फ, ट्राफिक नियमको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा कमी देखिन्छ। कतिपय चालकहरू लाइसेन्स बिना नै सवारी चलाउने, मदिरा सेवन गरी सवारी चलाउने, ओभरलोड गर्ने जस्ता क्रियाकलापमा संलग्न हुने गरेका छन्। यस्ता गतिविधिले दुर्घटनाको सम्भावना बढाउनुका साथै अन्य निर्दोष नागरिकको ज्यान जोखिममा पार्छ। ट्राफिक प्रहरीले निगरानी बढाए पनि त्यसको दायरा र प्रभावकारिता अझै पर्याप्त छैन।
शिक्षा र जनचेतनाको अभाव पनि अर्को महत्वपूर्ण कारण हो। धेरैजसो नागरिकमा ट्राफिक नियमको ज्ञान सीमित छ, र नियम पालना गर्नुपर्ने संस्कार अझै विकास हुन सकेको छैन। विद्यालय तहदेखि नै सडक सुरक्षा सम्बन्धी शिक्षा दिनु आवश्यक छ, ताकि भावी पुस्ता सचेत र जिम्मेवार नागरिकका रूपमा विकसित होऊन्।
समाधानका लागि बहुआयामिक प्रयास आवश्यक छ। पहिलो, सडक पूर्वाधार सुधार गर्नुपर्छ। गुणस्तरीय सडक निर्माण, स्पष्ट संकेतचिन्ह, सडक बत्ती र सुरक्षित चोकको व्यवस्था गर्न आवश्यक छ। दोस्रो, ट्राफिक नियमको कडाइका साथ कार्यान्वयन गर्नुपर्छ। नियम उल्लंघन गर्नेलाई कडा कारबाही र नियमित अनुगमनले मात्र अनुशासन कायम गर्न सकिन्छ। तेस्रो, चालकहरूको नियमित तालिम र सवारी साधनको प्राविधिक जाँचलाई अनिवार्य बनाउनु पर्छ।
यससँगै, जनचेतना अभिवृद्धिका लागि सञ्चार माध्यम, विद्यालय, स्थानीय तह र सामाजिक संस्थाहरूले सक्रिय भूमिका खेल्नुपर्छ। “सुरक्षित यात्रा, सुरक्षित जीवन” भन्ने सन्देशलाई व्यवहारमा उतार्न सबैको साझा प्रयास अपरिहार्य छ।
अन्ततः, सवारी दुर्घटना कुनै प्राकृतिक विपत्ति होइन, यो मानवीय कमजोरी र व्यवस्थापनको त्रुटिको परिणाम हो। त्यसैले यसलाई नियन्त्रण गर्न सकिन्छ, यदि सबै पक्ष गम्भीर र जिम्मेवार बने भने। मधेसमा बढ्दो सवारी दुर्घटनालाई न्यूनिकरण गर्नु आजको प्रमुख आवश्यकता हो, नत्र यो समस्या भोलिका दिनमा अझ भयावह बन्ने निश्चित छ।
