काठमाडौं ।जेठ १० । चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो १० महिनामा नेपालले १ खर्ब ४५ अर्ब ३३ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको खानेतेल तथा तेलजन्य वस्तु आयात गरेको छ । भन्सार विभागको तथ्याङ्कअनुसार साउनदेखि वैशाखसम्मको अवधिमा ८७ करोड ३१ लाख लिटरभन्दा बढी तेल नेपाल भित्रिएको हो । यसबाट सरकारले १० अर्ब ४७ करोड रुपैयाँभन्दा बढी राजस्व संकलन गरेको जनाएको छ ।
अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा १ खर्ब २० अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ बराबरको तेल आयात भएको थियो । यस वर्ष तेल आयात झन्डै २५ अर्ब रुपैयाँले बढेको देखिएको छ । नेपालमा खानेतेल आयात अस्वाभाविक रूपमा बढ्नुको मुख्य कारण भने ‘रि–एक्सपोर्ट’ मोडल रहेको बताइएको छ । नेपाली उद्योगहरूले अर्जेन्टिना, ब्राजिललगायत तेस्रो मुलुकबाट कच्चा तेल आयात गरी नेपालमा प्रशोधन गरेर भारततर्फ पुनः निर्यात गर्ने गरेका छन् ।
तथ्याङ्कअनुसार कुल आयातमध्ये भटमास (सोयाबिन) तेलको हिस्सा सबैभन्दा धेरै रहेको छ । १० महिनामा मात्रै १ खर्ब ६ अर्ब ८२ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको भटमास तेल आयात भएको छ, जुन कुल आयातको झन्डै ७३ प्रतिशत हो । अर्जेन्टिनाबाट मात्रै ८१ अर्ब ७५ करोड रुपैयाँ बराबरको कच्चा भटमास तेल नेपाल भित्रिएको छ भने ब्राजिल दोस्रो ठूलो स्रोत बनेको छ ।
यसैगरी, १७ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ बराबरको सूर्यमुखी तेल आयात भएको छ । सूर्यमुखी तेलको प्रमुख स्रोत पनि अर्जेन्टिना नै रहेको छ भने दोस्रो ठूलो स्रोत युद्धग्रस्त युक्रेन बनेको छ । पाम आयल, पामोलिन र पाम स्टेरिन गरी १६ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँ बराबरको पामजन्य तेल आयात भएको छ । पाम तेलका लागि नेपाल मुख्यतः इन्डोनेसिया र मलेसियामा निर्भर रहेको देखिएको छ ।
नेपालमा करिब दुई दर्जन तेल उद्योग सञ्चालनमा छन् । दक्षिण एसियाली स्वतन्त्र व्यापार क्षेत्र (साफ्टा) अन्तर्गत भारतमा न्यून भन्सार दरको सुविधा पाइने भएकाले नेपाली उद्योगहरूले कच्चा तेल प्रशोधन गरी भारतीय बजारमा निर्यात गर्दै आएका छन् ।
भन्सार विभागका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको १० महिनामा नेपालले प्रशोधित तेल निर्यात गरेर १ खर्ब १७ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँभन्दा बढी वैदेशिक मुद्रा आर्जन गरेको छ । कुल निर्यातमध्ये ९९ प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा भारतमा गएको छ । यस अवधिमा १ खर्ब १ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको प्रशोधित भटमास तेल, ७ अर्ब ४१ करोड रुपैयाँको सूर्यमुखी तेल तथा ६ अर्ब ६१ करोड रुपैयाँ बराबरको पामजन्य तेल भारत निर्यात गरिएको तथ्याङ्कले देखाएको छ ।
