जनकपुर बैशाख ४ ।।रानी कुमारी ।मधेश प्रदेशका विभिन्न जिल्ला कारागारहरूमा क्षमताभन्दा धेरै कैदी–बन्दी राखिँदा व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ। उपलब्ध विवरणअनुसार प्रदेशभरका कारागारहरूमा कुल १ हजार २१९ जनाको क्षमता भए पनि अहिले करिब ३ हजारभन्दा बढी कैदी–बन्दी राखिएका छन्, जुन क्षमताभन्दा झण्डै दोब्बर हो।
तथ्याङ्कअनुसार महिला ९९ र पुरुष १ हजार १२० जना राख्ने क्षमताको संरचनामा हाल १२८ महिला र २ हजार ९४१ पुरुष कैदी रहेका छन्। अत्यधिक भीडभाडका कारण सुरक्षा, स्वास्थ्य, सरसफाइ र व्यवस्थापनमा गम्भीर चुनौती देखिएको छ।
सप्तरी कारागारमा १४५ जनाको क्षमता रहेकोमा ३५८, सिरहामा १५० क्षमतामा ४१४, महोत्तरीमा २०० क्षमतामा ४१२, सर्लाहीमा २०० क्षमतामा ३७३, रौतहटमा २०० क्षमतामा २०८ र पर्सामा २०० क्षमतामा १ हजार २०५ कैदी राखिएको तथ्याङ्कले कारागारको अवस्थालाई झन् गम्भीर बनाएको देखिन्छ।
सीमित स्थानमा धेरै कैदी राखिँदा सुत्ने ठाउँको अभाव, खानेपानी तथा शौचालयको समस्या, सरसफाइको कमजोरी र संक्रामक रोगको जोखिम बढेको कारागार स्रोत बताउँछ। भीडभाडका कारण कैदी–बन्दीबीच झडप, कुटपिट र तनावको अवस्था बारम्बार दोहोरिँदै आएको छ।
मुद्दाको ढिलाइ, वैकल्पिक सजायको प्रभावकारी प्रयोग नहुनु, पूर्वाधार विस्तारमा सुस्तता र जनशक्तिको अभावले कारागार व्यवस्थापन झन् जटिल बन्दै गएको छ। पछिल्लो समय सिरहा र पर्सा कारागारमा भएका झडप र कुटपिटका घटनाले सुरक्षा चुनौतीलाई थप उजागर गरेको छ।
क्षमताभन्दा बढी कैदी राख्ने प्रवृत्ति नियन्त्रण गर्न नसकिए सुरक्षा जोखिम, फरार घटना र ठूला विवाद निम्तिने खतरा बढ्दै गएको सरोकारवालाहरूको चेतावनी छ। उनीहरूले तत्काल पूर्वाधार विस्तार, वैकल्पिक सजायको व्यवस्था र मुद्दा छिटो टुंग्याउने प्रणाली लागू गर्न सरकारसँग माग गरेका छन्।
